25-4-21 de Redactie

EEN GOED GESPREK

Het gesprek is de motor van vooruitgang en innovatie, de beheerser van conflicten en de smeerolie van de samenwerking in organisaties en gemeenschappen. Het gesprek maakt van organisaties en gemeenschappen goed gezelschap.

We kunnen niet zonder het onderzoekende gesprek. Juist het gesprek waarin je je in de ander kunt verplaatsen, leidt tot nieuwe inzichten, ook over jezelf. We moeten echter wel vaardig zijn om het gesprek goed te voeren. Voor het verwerven van die vaardigheid vraagt oefening. Je kunt ook een beroep doen op de School voor Gesprek waar onder andere de cursus Socratisch Gesprek en de workshop de Kunst van het Vragenstellen worden gegeven.

We voeren allemaal gesprekken, iedere dag. Korte gesprekken, lange gesprekken, gesprekken die we lastig vinden of als nutteloos ervaren. Gesprekken die we gedachteloos voeren of gesprekken die ons juist aan het denken zetten. Je beroep is van invloed op de hoeveelheid te voeren gesprekken in de werksituatie. Een dokter voert andere gesprekken dan een en een politieagent andere dan een leraar. Maar welk beroep je ook uitoefent het is zinnig om eens stil te staan bij hoe je nu eigenlijk je gesprekken voert. Ben jij een goede gesprekspartner voor je patënten, cliënten, leerlingen of opdrachtgevers?

We voeren gesprekken met verschillende mensen. Met onze partner, met collega’s, vrienden, klanten, buren, volslagen onbekenden, noem maar op. Maar staan we er wel eens bij stil wat eigenlijk een goed gesprek is. Ja, iedereen zal soms, na afloop van een gesprek, gezegd hebben, dat was een goed gesprek, maar waarom was het dan een goed gesprek, kunnen we dat benoemen? Aan wat voor voorwaarden voldeed dat gesprek eigenlijk? Was het omdat je je gehoord voelde, was het omdat je iets nieuws ontdekte, of omdat je er iets mee bereikt hebt?

Wat zijn de belangrijkste kenmerken van een goed gesprek, waaraan zou dat moeten voldoen. In de twaalf interviews met verschillende mensen, die u in dit boek kunt lezen, zal duidelijk worden dat er verschillende opvattingen zijn over wat nu precies een goed gesprek is en hoe daar invulling aan te geven De twaalf hoofdpersonen in dit boek delen hun inzicht en ervaring met de lezers. Verhalen die u ongetwijfeld zullen inspireren.

Gesprekspartner zijn

Voor we aan de persoonlijke verhalen toekomen zullen we het eerst hebben over de basisvaardigheden waarover een  gesprekspartner zou moeten beschikken. Welke zijn dat en hoe dragen ze bij aan de kwaliteit van het gesprek. Wanneer ben je eigenlijk een goede gesprekspartner?

– nieuwsgierig zijn naar het verhaal van de ander.

Als gesprekspartner is het beschikken een over een gezonde dosis nieuwsgierigheid een belangrijke pré. Als kind willen we van allerlei zaken weten hoe ze nu eigenlijk precies in hun werk gaan. Ouders worden soms dol van de Waarom vragen van hun kinderen, en dat is begrijpelijk, maar stellen wij als volwassenen die vraag eigenlijk niet wat te weinig. We denken vaak wel te weten hoe de zaken in elkaar steken. Daarbij kunnen we er behoorlijk naast zitten. We nemen van alles aan zonder eigenlijk te vragen naar het waarom van een bewering. Zonder de vraag te stellen: hoe bedoel je dat precies? Nieuwsgierig zijn naar de verhalen van anderen, belangstelling hebben, het maakt je een  betere gesprekspartner. Simpelweg omdat je op zoek gaat naar wat jouw kan prikkelen in het verhaal van je gesprekspartner.

– de onderzoekende houding

Gezonde nieuwsgierigheid helpt je om in gesprekken een onderzoekende houding aan te nemen. En veel gesprekken zijn nu eenmaal een onderzoek. Waar kwesties besproken worden, waar oplossingen worden gezocht, daar zijn de gesprekspartners in feite met een nauwkeurig onderzoek bezig. Ze buigen zich gezamenlijk over een vraag en proberen daar het antwoord op te vinden. Dat kunnen praktische zaken zijn, zogenaamde hoe-vragen, hoe doen we dit of dat, hoe bereiken we dit of dat, hoe verbeteren we dit of dat. Daarnaast zijn er ook diegravender vragen die ons denken en handelen betreffen. Dan kom je al snel op een Socratisch gesprek waarin je bijvoorbeeld onderzoekt waarom een organisatie bepaalde procedures hanteert. Waarom handelen we in dit soort gevallen op deze wijze, wat voor denken ligt daaraan ten grondslag?

Een onderzoekende houding vraagt het een en ander van een gesprekspartner. Ten eerste dient hij of zij te beseffen dat je geen onderzoek kunt plegen zonder de vraag die moet worden beantwoord duidelijk te krijgen. Die vraag, of het nu een praktische of een meer abstracte is, duidelijk krijgen is een gesprek op zich. Een gesprek waar de gesprekspartners bereid zijn zorgvuldig te luisteren naar elkaar en op die manier tot een eenduidige vraag te komen. Pas dan kan het werkelijke onderzoekende gesprek beginnen.

Elkaar bestoken met meningen levert niet veel op

Samen op zoek gaan naar een antwoord op een urgente vraag gaat niet lukken als het een botsing van meningen wordt. Dan heb je in feite een discussie en een discussie wil je winnen. Vaak koste wat kost. In een onzezoekend gesprek is dat echt niet productief.

Het is weliswaar lastig om je gesprekspartners niet direct met je mening over een kwestie te bestoken, dat is nu eenmaal een gesprekscultuur die we in organisaties gewend zijn. Je wil je inbreng leveren, je punt maken. Maar wie perse zijn punt wil maken, die kan niet tegelijkertijd luisteren. En zeker ook daar waar gedebateerd wordt, daar is goed luisteren van groot belang. Immers, hoe kun je argumenteren als je niet helder hebt wat precies de argumenten van de ander zijn?

Regels die elke goede gesprekspartner moet kennen.

Deze regels zijn zo belangrijk dat ze onderdeel van je zijn zouden moeten uitmaken. Een goede gesprekspartner zijn is niet het hanteren van trucjes. Het is een houding, een levenshouding zelfs.

*      Domineer het gesprek niet en praat niet te veel over je zelf.    Een monoloog is geen conversatie.

*      Heb belangstelling en wees oprecht nieuwsgierig (ook naar je eigen vooroordelen). Onderzoek of je hetgeen je    gesprekspartner zegt ook werkelijk begrijpt. Vraag dieper,

*      Wees een actief luisteraar door een goed oogcontact.     Oogcontact is van het grootste belang. Je laat zien dat je    werkelijk geïnteresseerd bent en je krijgt een betere kijk op     de gevoelens en bedoelingen van je gesprekspartner.

*      Zorg dat je als persoon ontspannen ben, doe met regelmaat   aan meditatie   en ademhalingsoefeningen. Ontspannen zijn is      van het grootste belang voor een goed gesprek.

*      Onderbreek je gesprekspartner niet met je eigen opvatting     over het onderwerp voor de ander is uitgesproken.

*      Wees open voor andere meningen. Iedereen heeft het recht    zich te uiten, ook al ben je het er niet mee eens.